Antoni Lčpori

Gramātiga sarda po is campidanesus

Compendio di grammatica sarda per italofoni

Imprentas C.R., Cuartu Sant’Aleni, 2001.

Pag. 253, L. 50.000




Oi fučddanta meda de imparai sa lėngua sarda in is iscolas e de da fai intrai in su mundu de s’ofitzialidadi, e tčninti arrexoni ca custas funti cosas ki no si ndi podit fai de mancu, ca du bieus de is atras minorias linguėsticas de totu su mundu, ca sa lėngua insoru fiat morendi ke sa nosta, perou de custa manera si nd’est torrada a pesai, finsas a si fai lėngua moderna bona po calikisiat cosa.

Oindi’ a nosu, po caminai in cust’arruga, serbint ainas modernas, e una ki no si ndi podit fai de mancu est sa Gramātiga sarda po is campidanesus, scrita de Antoni Lčpori e imprentada ocannu e totu, ki s’agātat in is mellus librerias o a nke s’imprentadori.

Est sa primu gramātiga de sadru scrita in sadru e totu, e custu fatu, a solu puru, at donau a su sadru s’aderetzu de is atras lėnguas, ca no podit essi ki una lėngua tengat sa gramātiga scrita in atras lėnguas e no da tengat in sa lėngua sua e totu.

A da fai in sadru at bōfiu nai un’atra cosa puru, ca est tocau a agatai is fueddus in sadru po totu is nōminis de is arrčgulas de sa gramātiga, e custu at amostau un’atra borta ancoras ca su sadru est bonu a essi lėngua scientėfiga puru.

Po sighiri de-i custa manera, unu capėtulu est po imparai a cumponni is fueddus nous, ca oindi’ sa kistioni de sa fābrica de is fueddus nous est unu de is nuus prus tostaus de-i sįolli po kini bollat donai a sa lėngua sarda is ainas scientėfigas pretzisas po s’arrenčscida sua. Inoi anti sįollu su nuu fendi de manera ki sa lėngua sarda caminit cun is cambas suas, est a nai pighendi is fueddus nous de fueddus sadrus ki s’agātanta jai arrecurrendi a sa prefissadura (antifurto, contra-furas; anticoncezionale, contraimprinju; moschicida, boci-musca) e prus de totu a sa sufissadura (lavatrice, sįakuadora; riscaldamento, callentamentu) e a sa cumponidura (aspirapolvere, boga-pruini).

Is sonus de su sadru funti scritus de una manera “autōnoma” (di nanta grafia), ki est sa ki arrespčtat mellus su naturali de su sadru, lėbera de is lėnguas ki anti circau de dominai sa Sardinnya.

A s’acabu de donnya capėtulu, sa gramātiga si dōnat una bisura cumpria de sa lėngua sarda in totu is bariedadis suas - mancai ki castit prima a is campidanesus, ki funti su prus ‘e is sardus - cunfrontendi sempri totu is bariedadis, ca tčninti su prōpiu naturali.

Un’atru merescimentu de-i custa gramātiga est su de essi postu unus cant’‘e skedas ki sprėcanta a sa lestra su ki podit srebiri donnya di’: cumenti cumentzai e acabai una litra, is nųmurus, is cuatru contus de s’aritimčtica, sa manera arrespetosa po s’arrelatai, is cunsillus po kini bivit in Sardinnya e no-i scit su sadru, is nōminis de is litras in sardu, e atras cosas puru.

Po kini bolessit amellorai sa connoscičntzia sua, nci funt unus cant’‘e pāginas de fainas, ki tōrrant a pigai is argumentus spricaus e strumbųllanta sa personi a si fai sperta. Po no essi una cosa niskitzosa, si trabāllat ligendi poesias, arrogus ‘e cumčdias e scritus de atra calidadi, totus sįoberaus po sa craresa insoru.

Jai ki in sa gramātiga nci funti fueddus scientėfigus, ca una gramātiga depit essi sempri un’obra scientėfiga puru, a s’acabu nį’at unu fueddāriu gramaticali ki tradusit totu custus fueddus de su sadru campidanesu a s’italianu, po essi cumprčndius de totus.

Cumenti anti nau in su tėtulu puru, in sa segundu perra ‘e su libru totu sa gramātiga est tradųsia in italianu, mancai pagu pagu a cincinu, e custu est stčtiu un’agatu bonu po fai de manera ki calikisiat personi potzat acostai a su sadru, a unu sadru bonu meda, mancai ki a su cumentzu potzat cumprendi pagu e nudda puru.

Passau s’istadi, in su mesi ‘e Cabudanni eus apariįai in bidda sa presentada de custu libru, cun su scriidori puru, ki seis cumbiraus totus.


Amos Cardia


pigau de su jassu:

www.godotnews.com