No scriaus su sardu a grafia italiana! - D-onnya lìngua tenit sa manera sua de
scrì
Torru a intrebenni in su dibatu asuba ‘e sa kistioni de sa lìngua sarda
arranguitzau de s’ùrtima fràsia de Fieru Mannu Peis, ki imbidat a is ki olint
scrì in sardu a sighì sa grafia inditada de “S’Ischiglia” tzerriendi “improddus”
is atras maneras prus modernas, cumenti sa “sarda autònoma” de Antoni Lèpori ki
sigu deu puru. S’arrègula sighia de “S’Ischiglia” atru no est ke a scrì su sardu
cun sa grafia italiana. Mi parrit ca pròpiu custa est sa manera po ndi liai sa
dinnidadi a su sardu! Cumenti iat a podi essi dinnya prenamenti una lìngua ki no
tenit nimancu una grafia sua e-i est custrinta a ndi dda pigai a imprèstidu de
un’atra? E custu est peus puru po sa sorti de una lìngua de minoria, ki est
i-stètia sèmpiri segada e proibida de dda fueddai mascimamenti a i-scola. Arguai
de issa a umperai is arrègulas de sa lìngua dominadora! Cumenti iant a fai is
piçokeddus (ki oi no scint nudda de sardu!) a dd’imparai kentz’e pensai ki no
siat nudda de prus ke unu dialetu de s’italia!
nu? E po segundu cosa, sa grafia italiana no est addata a esprimi su sardu
simprimenti poita ca d-onnya lìngua tenit su naturali cosa sua, ki est diferenti
de onnya atra e ki depit agatai maneras suas de dd’espressai in sa scriidura. E
apustis iaus a depi sçoberai pròpiu s’italianu, ca est prenu de sballyus in sa
primu arrègula de sa trascridura de is sonus, ki narat ca a d-onnya fonema
(sonu) depit curresp
undi unu grafema (manera de ddu scrì) sceti? In s’italianu ddu’at cuatru
grafemas (/cu/, /qu/, /cqu/, /qqu/) po scrì unu fonema sceti! E ddu’at unu
grafema sceti (/z/) po esprimi duus fonemas diferentis (zeta surda e zeta
sonora). E umperat una boxali (sa /i/) simprimenti po mudai su sonu de sa /c/ e
de sa /g/, boxali ki a bortas si pronunçat (cumenti in “farmacia” e “magia”) e a
bortas nòu (cumenti in “ciao” e in “giallo”). E umperat sa /ch/ po scrì su sonu
k, ùniga intr’e is lìnguas noulatinas, candu in portughesu, spannyolu, frantzesu
e fintzas ingresu si ligit paladali cumenti a “ciao” o “scialle”. Est po cussu
ca nosu prefereus /cu/, /tz/, /z/, /ç/, /j/ e /k/ po totu custus sonus.
Po torrai a “S’Ischiglia” podeus agatai in sa pròpiu bessida (a bortas in sa
pròpiu pàgina puru!): gioia e gioja, anzenu o puzone (cun sa /z/ sonora) e
cunzettu o innozente o prazza (cun sa /z/ surda), sonniu e sognu, atrupegliat e
atropeliau, abbruxiau (cun sa /i/) e abbruxada (kentz’e sa /i/); po no nai de is
cunsonus allobaus, ki no sighint nisçuna arrègula: dromi e drommi, disiggiu e
disigiai, arrutta e arrutu, piccioccheddus e piticheddus, acciunta e diciosa, e
aici nendi. E su strambekìmini de scrì is boxis de su verbu “ai” cun s’ /h/,
scarescendisì ca in s’italianu s’aca si ponit in “ho, hai, ha, hanno” sceti po
ddus distinghi de “o, ai, a, anno”, mentris in sardu no si podeus cunfundi ca
“apu, as, at, eus, eis, ant, iat, iaus, iais” e aici nendi no bolint nai atru ke
cussu! Custus jai ca funt improddus!
Po dda fai crutza, e arrespundu a Francu Pilloni puru, no mi parrit ki nci siat
nudda de strambu, e mancu difìtzili po is piçokeddus, a imparai ca in sardu
gràtzia si scrit cun sa /tz/ (e cun s’acentu puru, po essi craru ca no est
gratzìa!) o ca piçokeddu si scrit cun sa /ç/ e cun sa /k/. Ca su sardu no est
s’italianu e depit tenni is arrègulas suas. E cumenti depeus imparai is
arrègulas de s’ingresu o de su frantzesu, podeus imparai beni cussas de su sardu
puru! E scriaus de prus, totus, in sardu, mancai sballyendi, me’e is butegas, a
su mercau, in sa currispundèntzia pressonali o pùbrica. Ca nç’at abisonju de
s’acostumai a ddu scrì e a ddu bì scritu d-onnya dì in d-onnya logu!
Stèvini Kerki, cardiòlogu, Assèmini




Rispondi Citando
