Ła goera rusa xe ła sfida de ‘l Ocidente

Ła goera rusa xe ła sfida de ‘l Ocidente

de Mikheil Saakashvili – Prexidente deła Georgia
Reportemo on articolo, scrito da el Prexidente dela Georgia, piovegà so el Washington Post; invitemo el letor a tegner inamente ca la xe na voxe de ona dele do parti, ma ca juta comunque a aver na informasion pì ciara e ampia de el conflito de sti dì tra Rusia e Georgia, sensa la mediasion de comenti e interpretasion jornalisteghe, semplicemente tradoto da el englexe al veneto.
TBLISI Georgia – l’invaxion rusa deła Georgia la ga colpìo el core de i vałori ocidentałi e el sistema de sicuresa del 21eximo secoło. Se ła comunità internasionałe ła łasa ke ła Rusia ła skisi el nostro stato indipendente e democratego a ghe darà carta bianca a altri governi autoritari in volta pa’l mondo. Ła Rusia ła vol sofegar no soło na nasion, ma na idea.
Par masa tenpo, gavemo tuti sotovałutà cuanto spietà ke el xe el regime de Mosca. Ieri el ga demostrà ncora pì prove del so dopio xugo: entro 24 ore ke ła Rusia ła ga acordà a na tregua, łe so forse łe xera drio skisar ła sità de Gori; łe ga blocà el porto de Poti; łe ga afondà łe navi georgiane; e – pexo de tuto – i ga purgà brutalmente i viłagi georgiani deła Sud Ossetia, stuprando łe fémene e fuxiłando i masci.
No se pol mia fidarse deła leadership rusa – e sta dura realtà ła ga da guidar na risposta de l’ocidente. Soło na mision de pace ocidentałe pol fermar sta guera.
Ła Rusia ła vol anca desfar ła nostra economia bonbardando fabrike, porti e altri siti de inportansa vitałe. Par sto motivo, gavemo da stabiłir na version moderna del coridoio aereo de Berlino; łe Nasion Unìe, i Stati Unìi, el Canada e altri i xe xa drio móvarse in sta diresion, e par cuesto semo profondamente grati.
Intanto ke pensemo al da farse, xe critico capir i obietivi deła Rusia. Mosca ła vol sodisfar łe so anbision inperiałiste; par scansełar uno dei poki stati democratici, governà da lexi, ke ghe sta darente; e, pì de tuto, butar xo el sistema de rełasion internasionałi europeo post guera freda. Ła Rusia ła vol far védar ke ła pol far cuel ke ła vołe.
I leader autoritari rusi i ne vede come on pericoło parké ła Georgia xe on paexe dove i citadini i ga sernìo de far parte deła comunità euro-atlantega. Sta roba ofende i cai rusi. No i vol mia ła so nasion, ma gnanca i so confini, contaminà da idee democrateghe.
Sicome ke el nostro governo democratego xe sta eleto dopo ła Rivołusion Roxa del 2003, ła Rusia ła ga doparà enbarghi economisi e sarà i confini par ixołarne e ła ga deportà iłegalmente mejari de georgiani in Rusia. Ła ga proà a destabiłixarne połiticamente dandoghe na man a ołigarkie criminałi. I ga proà a giasarne in sotomision faxendo saltar par aria gasdoti vitałi in te’l periodo invernal.
Co ke tuti sti tentativi i ga fałìo de scorlar ła determinasion del popoło georgian, ałora ła Rusia ła ne ga invaxo.
Ła setimana pasà, ła Rusia, doparando i so pseudo-separatisti, i ga atacà tanti pacifici viłagi abità da na magioransa georgiana in Sud Ossetia, copando inocenti e disestando le infrastruture.
El 6 Agosto, poke ore dopo ke on oficial georgiano el xe ndà in Sud Ossetia par negosiar, xe sta lancià nantro ataco totałe su paexeti georgiani. Anca se atacà, a go dikiarà unilateralmente na tregua sperando de evitar el pexo e dixendo ke xerimo pronti par parlar co separatisti de tuti i tipi.
Ma i separatisti co i so paroni rusi i xera sordi ałe nostre dikiarasion de paxe. El nostro governo ga poi scoverto ke cari armà e trupe ruse i xera intrà rento i nostri confini. Łe mejara de trupe, cari armà e artileria ingrumà rento i nostri confini i xe ła proa ke ła Rusia ła ga pianifegà sta agresion da tanto tenpo.
El nostro governo no ga vudo alternativa ma de protexer ła nostra nasion da l’invaxor, dando sicuresa ai nostri sitadini par fermar el bagno de sangoe. Da ani, ła Georgia ła xe drio propor na sołusion europea da 21eximo secoło par el Sud Ossetia, includendo piena autonomia garantìa dała comunità internasionałe. Ma Mosca ignora łe nostre rikieste de paxe.
I nostri tentativi de contatar i leaders rusi xe sta refudà. El ministero dei esteri ruso i ga parfin negà de ver risevù notisia deła nostra tregua ore dopo ke xera sta oficialmente – e tanto publicamente – piovegà. Sto cuà xe sta nantro de tanti cinici conploti par inbaucar el mondo e giustifegar altri ataki.
Sta goera ła minacia no soło ła Georgia ma ła sicuresa e ła libartà in volta pa’l mondo. Se ła comunità internasionałe no ła se inpunta, vol dir ca segna ła fine de l’avansada de libartà e democrasia dapartuto.
Ła colpa deła Georgia in sta crixi ła xe stà ła so voja de indipendensa, de esar no stato lìbaro e democratego. Cosa farìsełe łe nasioni osidentałi se łe fose punìe par ste stese anbision?
A go scomeso łe sorti del me paexe so ła retorica ocidentałe de democrasia e libartà. Deso ke i georgiani i xe soto ataco, gavemo da dimandarse: se l’Osidente no xe co noialtri, co ki xeło? Se no se inpuntemo deso, cuando xe ke se inpuntemo? No podemo permetar ke ła Georgia ła sipia ła prima vitima de on novo ordine mondiałe come imaginà da Mosca.

Mikheil Saakashvili – Presidente deła Georgia
Piovegà su Washington Post, Xobia 14 de Agosto 2008 – tradoto da PNV





Na via par ła paxe inte’l Caucaxo

Na via par ła paxe inte’l Caucaxo

de Mikhail Gorbachev – ultimo presidente de l’Union Sovietega
Par completeza reportemo anca on articolo, sempre piovegà so el Washington Post (prima dele dikiarasion USA), de el ultimo prexidente dela Union Sovietica Mikhail Gorbachev, so la vicenda dela Osetia del Sud e dela Georgia. Anca coesta xe na vixion de parte, de n’antra parte, ca juta el letor a farse na idea sempre svincolà da comenti.


Mosca – I epixodi de ła setimana scorsa in Sud Ossetia no i pol ke shocar e far małe a tuti. De xà mejara de persone łe xe morte, diexene de mejari i xe deventà rifugià de goera, e paexi e viłagi i xe in ruìna. Gninte pol giustifegar ła perdita de vita e distrusion. A xe n’avertimento par tuti.
Łe raixe de sta tragedia łe se cata in te ła decixion dei separatisti georgiani ke in te’l 1991 i ga abołìo l’autonomia del Sud Ossetia. A xe deventà na bonba a orołogeria par l’integrità teritoriałe georgiana. Ogni volta on leader georgian drio l’altro i ga proà a inpor el so vołer co ła forsa – sia in Sud Ossetia ke in Abkasia, dove ke ła custion de autonomia ła xe simiłe – e no i ga fato altro ke pexorar ła situasion. Nove bue łe ga agravà vecie ferite.
Ma insteso, saria sta posibiłe catar na sołusion połitega. Da tenpo ghe xera na serta calma in Sud Ossetia. Ła mision de paxe conposta da rusi, georgiani e osseti ła gavéa vudo suceso, e osseti e georgiani, ke i viveva tacà, i gaveva catà almanco dei punti in comune.
In tuti sti ani, ła Rusia ła ga sevità a riconoser l’integrità teritoriałe deła Georgia. Certo ke l’unica maniera de risolver el problema del Sud Ossetia xera in maniera pacifega. De sicuro, in te on mondo siviłixà, no ghe xe altra maniera.
Ma ła leadership georgiana ła ga spregià sto ultimo prinsipio.
Cuel ke xe suceso nte ła note del 7 Agosto xe al de fora del conprensibiłe. L’exercito georgian el ga atacà ła capitałe del Sud Ossetia, Tskhinvali co na fraca de misiłi co l’intension de devastar tuto. Ła Rusia ła gavea da risponder. Acuxarla de agresion verso “ła picoła, indifexa Georgia” xe ipocrita ma anca fa vedar na mancansa de omanità.
Inbastir su on ataco miłitare contro dei inocenti xe sta na decixion sconsiderà e deso łe conseguense tragike, par mejara de persone de diverse nasionałità, łe xe bełe ke ciare. I leader georgiani i podeva far ste robe soło co ła percesion de on suporto e incorajamento de na forsa tanto pì potente. Łe forse georgiane łe xera sta alenà da sentenari de istrutori mericani, e łe so armi sofistegà łe xe sta cronpà in pì paexi. Sto fato, cubià co ła promesa de esar menbri deła NATO, ghe ga da corajo ai leader georgiani a pensar ke i podese farla franca co on “blitzkrieg” [goera sgiantixo, ndt] in Sud Ossetia.
In altre parołe, el presidente georgian Mikheil Saaashvili se spetava on suporto indiscuso da l’Osidente, e l’Osidente ghe ga dà raxon par credarlo. Deso ke l’asalto miłitare Georgian el xe stà sofegà, sia el governo Georgian ke i so sostenitori i ga da riconsiderar ła so poxision.
Łe ostiłità łe ga da stuarse el prima posibiłe, e se ga da tor in presia dei pasi par jutar łe vitime – ła catastrofe omanitaria, pultropo, no ła ga risevù tanto interese nei media osidentałi sto week-end – e par ricostruir i paexi e viłagi devastà. A xe altretanto inportante tacar pensar a come risolvar el problema sotostante, ke xe fra i problemi pì duri e dificoltoxi ntel Caucaxo – na region ke ga da vegner tratà co gran cura.
Co ke i problemi del Sud Ossetia e Abkasia i se ga inpisà, mi gavéa proposto ke i fose risolti tramite na federasion ke ła dase gran autonomia ałe do repioveghe. Sta idea ła xe stà bocià, in particołare dai georgiani. Łe poxision łe xe canbià, ma dopo ła setimana pasà, sarà gran fadiga catar n’acordo su sta baxe.
Veci reclami i xe on gran péxo. Ła guarixon xe on proceso longo ke ciama pasiensa e diałogo, co ła precondision indispensabiłe de no doparar ła forsa. Ghe ga vosùo deceni par finir scontri simiłi in Europa e altrove, e altre custion de longa data łe xe ncora drio broar. Inaxonta ała pasiensa, sta situasion ła ciama sagesa.
Łe picołe nasion del Caucaxo i ga na storia de vivar insieme. Xe sta dimostrà ke na paxe ła xe posibiłe, ke ła tołeransa e cooperasion łe pol crear condision par na vita normałe e sviłupo. No ghe xe gninte de pì inportante.
I leader połitici de sta region i ga da capirlo. Invese de far vedar i muscołi miłitari, i dovaria darse da far par far su łe fondamenta de na paxe duratura.
In sti ultimi xorni, dei paexi osidentałi i ga tolto na poxision, in particołare nte’l Security Council dełe Nasion Unìe, ke łe xe stà tutaltro ke biłancià. Come rixultà, el Security Council no xe sta bon de agir in maniera eficente dal scominsio de sto conflito. Dikiarando el Caucaxo, na region miejara de milia dal continente merican, na sfera del so “interese nasional,” i Stati Unìi i ga fato on grave erore. Certo, ła paxe in te’l Caucaxo xe ntei interesi de tuti. Ma xe naturałe considerar ke ła Rusia ła xe radicà lì da na geografia comune e secołi de storia. Ła Rusia no ła xe drio spesegar par na espansion teritoriałe, ma ła ga interesi legitimi in sta region.
L’obietivo de longo termine deła comunità internasionałe podaria esar de crear dei sistemi sub-regionałi de sicuresa e cooperasion i renda ła posibiłità de sti tipi de crixi, inposibiłì. Far su sto tipo de sistema xe fadiga e pol esar costruio soło co ła cooperasion dei paexi de sta region. Le nasioni al de fora de sta region forse łe podaria dar na man – ma soło se i tołe na poxision ogetiva e leale. Na lesion de avenimenti recenti xe ke i xughi geopołitici i xe pericołoxi dapartuto, e no soło nte’l Caucaxo.

Mikhail Gorbachev – ultimo presidente de l’Union Sovietega
Piovegà sul Washington Post, Marti 12 de Agosto 2008 – tradoto da PNV