Lo Spirito procede dal Padre e dal Figlio come soffio d'amore!
http://www.bnf.fr/enluminures/images/jpeg/i6_0062.jpg
Il simbolo Atanasiano o «Quicumque» proclama: «Lo Spirito Santo non è fatto né creato, né generato, ma procedente dal Padre e dal Figlio». E la «processione» è «per modum amoris».
Per questo i Padri della Chiesa chiamano lo Spirito Santo: «Amore, Carità, Dilezione, Vincolo d'amore, Bacio d'amore». Tutte queste espressioni testimoniano del modo di «procedere» dello Spirito Santo dal Padre e dal Figlio.
Simbolo Atanasiano o Quiocumque in latino
Il Simbolo Atanasiano, che inizia con la parola «Quicumque», proviene dal V secolo, e costituisce una specie di commento al Simbolo niceno-costantinopolitano. Chiaramente diretto contro gli errori di Ario e di Nestorio, ha un' esposizione lapidaria e concisa, in latino tardo, con l'affermazione del Filioque.
Quicumque
1. Quicumque vult salvus esse, ante omnia opus est, ut teneat
catholicam fidem:
2. Quam nisi quisque integram inviolatamque servaverit, absque
dubio in aeternam peribit.
3. Fides autem catholica haec est: ut unum Deum in Trinitate, et
Trinitatem in unitate veneremur.
4. Neque confundentes personas, neque substantiam seperantes.
5. Alia est enim persona Patris alia Filii, alia Spiritus Sancti:
6. Sed Patris, et Fili, et Spiritus Sancti una est divinitas,
aequalis gloria, coeterna maiestas.
7. Qualis Pater, talis Filius, talis Spiritus Sanctus.
8. Increatus Pater, increatus Filius, increatus Spiritus Sanctus.
9. Immensus Pater, immensus Filius, immensus Spiritus Sanctus.
10. Aeternus Pater, aeternus Filius, aeternus Spiritus Sanctus.
11. Et tamen non tres aeterni, sed unus aeternus.
12. Sicut non tres increati, nec tres immensi, sed unus increatus,
et unus immensus.
13. Similiter omnipotens Pater, omnipotens Filius, omnipotens
Spiritus Sanctus.
14. Et tamen non tres omnipotentes, sed unus omnipotens.
15. Ita Deus Pater, Deus Filius, Deus Spiritus Sanctus.
16. Et tamen non tres dii, sed unus est Deus.
17. Ita Dominus Pater, Dominus Filius, Dominus Spiritus Sanctus.
18. Et tamen non tres Domini, sed unus est Dominus.
19. Quia, sicut singillatim unamquamque personam Deum ac Dominum confiteri christiana veritate compelimur: ita tres Deos aut
Dominos dicere catholica religione prohibemur.
20. Pater a nullo est factus: nec creatus, nec genitus.
21. Filius a Patre solo est: non factus, nec creatus, sed genitus.
22. Spiritus Sanctus a Patre et Filio: non factus, nec creatus,
nec genitus, sed procedens.
23. Unus ergo Pater, non tres Patres: unus Filius, non tres Filii:
unus Spiritus Sanctus, non tres Spiritus Sancti.
24. Et in hac Trinitate nihil prius aut posterius, nihil maius aut
minus: sed totae tres personae coaeternae sibi sunt et
coaequales.
25. Ita ut per omnia, sicut iam supra dictum est, et unitas in
Trinitate, et Trinitas in unitate veneranda sit.
26. Qui vult ergo salvus esse, ita de Trinitate sentiat.
27. Sed necessarium est ad aeternam salutem, ut incarnationem
quoque Domini nostri Iesu Christi fideliter credat.
28. Est ergo fides recta ut credamus et confiteamur, quia Dominus
noster Iesus Christus, Dei Filius, Deus et homo est.
29. Deus est ex substantia Patris ante saecula genitus: et homo
est ex substantia matris in saeculo natus.
30. Perfectus Deus, perfectus homo: ex anima rationali et humana
carne subsistens.
31. Aequalis Patri secundum divinitatem: minor Patre secundum
humanitatem.
32. Qui licet Deus sit et homo, non duo tamen, sed unus est
Christus.
33. Unus autem non conversione divinitatis in carnem, sed
assumptione humanitatis in Deum.
34. Unus omnino, non confusione substantiae, sed unitate personae.
35. Nam sicut anima rationalis et caro unus est homo: ita Deus et
homo unus est Christus.
36. Qui passus est pro salute nostra: descendit ad inferos: tertia
die resurrexit a mortuis.
37. Ascendit ad caelos, sedet ad dexteram Dei Patris omnipotentis:
inde venturus est iudicare vivos et mortuos.
38. Ad cuius adventum omnes homines resurgere habent cum
corporibus suis: et reddituri sunt de factis propriis
rationem.
39. Et qui bona egerunt, ibunt in vitam aeternam: qui vero mala,
in ignem aeternum.
40. Haec est fides catholica, quam nisi quisque fideliter
firmiterque crediderit, salvus esse non poterit. Amen.
Il Simbolo Atanasiano o "Quicumque" in italiano
1. Chiunque voglia essere salvato deve custodire la fede cattolica:
2. Chi non l'avrà custodita integra e intatta, senza dubbio, andrà alla perdizione eterna.
3. Questa è la fede cattolica: venerare un unico Dio nella Trinità e la Trinità nell’unità.
4. Senza confondere le persone né separare la sostanza.
5. Una è infatti la persona del Padre, un'altra quella del Figlio e un'altra quella dello Spirito santo.
6. Ma unica è la divinità, uguale è la gloria, coeterna la maestà del Padre, del Figlio e dello Spirito santo.
7. Quale è il Padre, tale è il Figlio, tale è lo Spirito santo.
8. Increato è il Padre, increato è il Figlio, increato lo Spirito santo.
9. Immenso è il Padre, immenso è il Figlio, immenso lo Spirito santo.
10. Eterno è il Padre, eterno è il Figlio, e eterno lo Spirito Santo.
11. E tuttavia non sono tre eterni ma un unico eterno.
12. Non tre increati ma un unico increato e un unico immenso.
13. Allo stesso modo onnipotente è il Padre, onnipotente è il Figlio, onnipotente lo Spirito santo.
14. E tuttavia non sono tre onnipotenti ma un unico onnipotente.
15. Così il Padre è Dio, il Figlio è Dio, lo Spirito santo è Dio.
16. E tuttavia non sono tre dei, ma un unico Dio.
17. Così il Padre è Signore, il Figlio è Signore, lo Spirito santo è Signore.
18. E tuttavia non sono tre signori ma un unico Signore.
19. Perché, come siamo indotti dalla verità cristiana a confessare che ciascuno singolarmente è Dio e Signore, cosi ci è vietato dalla religione cattolica affermare tre dei o tre signori.
20. Il Padre non è stato fatto, né creato, né generato da nessuno.
21. Il Figlio è dall'unico Padre, non fatto, non creato, ma generato.
22. Lo Spirito santo è dal Padre e dal Figlio, non fatto, non creato, non generato, ma soltanto procede.
23. Vi è dunque un unico Padre e non tre Padri, un unico Figlio e non tre Figli, un unico Spirito santo, non tre Spiriti santi.
24. E in questa Trinità non vi è nessuno che sia anteriore o posteriore, nessuno maggiore o minore, ma tutte e tre le persone sono coeterne ed eguali tra di loro.
25. Così, come già si è detto, in tutte le cose, dobbiamo venerare l’unità della trinità e la trinità nell’unità.
26. Chi perciò vuole essere salvato abbia tale sentire sulla trinità.
27. Ma è necessario per l'eterna salvezza che creda fedelmente anche l'incarnazione del Signore nostro Gesù Cristo.
28. Perciò la retta fede consiste nel credere e confessare che il Signore nostro Gesù Cristo Figlio di Dio, è Dio e uomo.
29. E' Dio dalla sostanza del Padre, generato prima di tutti i secoli, uomo dalla sostanza della madre nato nel tempo.
30. Dio perfetto, uomo perfetto con un'anima razionale e una carne umana.
31. Uguale al Padre nella divinità, inferiore al Padre nell'umanità.
32. E benché sia Dio e uomo, non è due, ma un unico Cristo.
33. E' uno non per mutamento della divinità nella carne, ma per assunzione dell'umanità in Dio.
34. Assolutamente uno, non per confusione della sostanza ma per unità della persona.
35. Come infatti l’anima razionale e la carne formano un solo uomo così Dio e uomo formano un solo Cristo.
36. Il quale ha sofferto per la nostra salvezza, discese agli inferi, il terzo giorno resuscitò dai morti.
37. Salì al cielo, siede alla destra di Dio Padre onnipotente, da dove verrà a giudicare i vivi e i morti.
38. Alla sua venuta tutti gli uomini risorgeranno con i loro corpi e renderanno conto delle loro azioni.
39. E quelli che avranno fatto il bene andranno alla vita eterna, quelli che avranno fatto il male al fuoco eterno.
40. Questa è la fede cattolica: chi non vi crede fedelmente e saldamente non potrà essere salvato. Amen