Cossiga Natzionalitariu
Su senadore a bida proponet de reconnoscher s'isula comente 'Natzione'
divescia de cussa italiana prus manna e de la decrarare 'Comunidade Autonoma
de Sardigna' comente cumponente de importu de s'Istadu Italianu. Limbas
ufitziale de sa Comunidade ant a esser su sardu e s'italianu.
"Devimus recuperare sa limba, oghendela dae sa pius antiga e zerta, sa 'e sa
Carta de Logu, ma finas dae sa tradizione literaria, chenza begas tra Nord e
Sud, tra Logudoro e Barbagia, tra Campidanu 'e Casteddu e Campidanu 'e
Oristanis, ma cun d'un'unicu e unitariu amore beru pro s'istoria nostra".
Frantziscu Cossiga, giai presidente de sa Repubblica Italiana, eris at
fattu una balentia de sas suas. At presentadu in su Parlamentu Italianu unu
disinnu de leze costitutzionale chi, a su nessi in sos indittos, diat poder
giambare in totu s'istoria de s'isula nostra. In pagas paraulas, su senadore a
vida at propostu de reconnoscher in sa Costitutzione italiana sa Sardigna
comente 'Natzione' divescia de cussa italiana prus manna e de la decrarare
'Comunidade Autonoma de Sardigna' comente cumponente de importu de s'Istadu
Italianu. Limbas ufitziale de sa Comunidade ant a esser su sardu e s'italianu
cun impreu de su cadalanu in s'Alighera e de su ligure in Santu Predu. Sa
limba sarda diat deper esser unificada a supra de su modellu de cussa impreada
in sa Carta de Logu. Su disinnu de leze, longu 122 articulos e cunforme a sos
printzipios de sas lezes costitutzionales italianas, su politicu tataresu
l'at iscrittu in sardu e in italianu. Su modellu est a sa segura cussu
ispanniolu de sa Cadalunia segundu sos fundamentos autonomistas de su
'federalismu asimmetricu' chi est unu pensu de ambiente filosoficu-politicu
ibericu. A su Parlamentu Italianu, Cossiga pedit de aproare unu Istatudu nou
de sa Regione, una Costitutzione prus che àteru, chi pro Cossiga si depet
giamare 'Carta de Logu Noa de sa Comunidade Autonoma de Sardigna'. Su disinnu
de leze, su zai presidente de sa repubblica Cossiga l'at imbiadu a totu sos
parlamentares sardos e a su ministru de sas Riformas de su guvernu Berlusconi
Umbertu Bossi. Organos de sa 'Comunidade Autonoma' diant deper esser: su
Presidente de sa Sardigna, su Parlamentu sardu (giamadu Istamentos Generales
comente sos antigos 'Bratzos' de su Regnu de Sardigna), e su Consizu
Esecutivu. Sas cumpetentzias de sa Comunidade sunt paritzas: b'est puru una
politzia cun ordinamentu militare, funtziones amministrativas, de seguresa e
de politzia zuditziaria. In s'antepositu a sa Carta de Logu Noa de sa
Comunidade Autonoma de Sardigna' si lezet chi 'sa presente Costitutzione
espressat s'identidade collettiva de sa Sardigna, istablescet sas
istitutziones suas, e regulat sas relatas suas cun sa Repubblica Italiana, in
su sinnu de una solidariedade libera e boluntaria cun sas àteras
natzionalidades e regiones de sa Comunidade italiana. Custa solidariedade in
sa libertade, in autonomia e in s'ugualidade est sa garantzia de s'unidade
sìnchera de totu su Populu Italianu in totas sas natziones, religiones, limbas
suas'. Sa pandela est cussa antiga de sos Battor Moros.
A medas custu pensu de Cossiga, nostames sa capia de s'omine de derettu e
de s'istatista, at a fagher meraviza. In tames, a chie at sighidu dae sos
urtimos annos a como sas fainas de su senadore a bida de Tatari (cun raighinas
de familia in Zaramonte e in Sìligo), sa proposta cossighiana paret
un'isseberu fattu in coerentzia e in fide bona. Bi sunt a testimonia totas sas
bideas espressadas dae s'Udr sarda (Unione democratica de sa Repubblica) su
partidu de Mariu Floris chi at agghìadu sa possibilidade de formare unu
'Polu Natzionalitariu' e chi decrarat de tenner Cossiga comente leader. In
prus (e lu sinnalamus a sos pagos ma abistos lettores nostros) su disinnu de
Cossiga est bessidu bene a craru in s'antepòsitu a su lìberu de Gratzianu
Milia 'Dialogo sulla nazione sarda' (imprentadu
s'annu coladu dae sa A&MD editziones de Casteddu) e in d'unu arrejonu muntesu
in Zaramonte (provintzia de Tatari) su 7 de su mese 'e Nadale de su 2001.
Custu discursu l'at pubblicadu totu intreu (iscrittu in d'unu bellu sardu
logudoresu) sa rivista 'Sardinna' , chi est bessida ligada a sa prus connotta
'Sa Republica' de s'Alfa Editrice (pro chie lu cheret s'indiritzu e su
telefono sunt: bia Mercadante n°1, tel. 070882564, 0708805855, fax 070881858,
direttore Zuanne Franco Pinna) pagas dies a como. Sas resones de Cossiga
sunt istoricas, zuridicas e politicas. Su triballu de unificatzione natzionale
de sa Sardigna s'est firmadu in su 1409 in Seddori, cando s'esercitu aragonesu
at deruttu cussu sardu de su Giudicadu de Arborea. Dae tando sa Sardigna,
sutta de sos cadalanos ma no cadalana, e a pustis ispanniola e italiana, at
chircadu semper una bia sua de identidade. Sos piemontesos ant impostu a
malaoza sa limba de Dante, ma - semper segundu Cossiga - sos sardos si sunt
fattos meres de sa cultura e de sa traditzione italiana comente issèberu de
Libertade. Cun sa 'Perfetta Fusione' de su 1847 sas classes guvernadoras
ant renuntziadu a s'indipendentzia (in bisura a su nessi) de su Regnu gasi
comente fit infertadu in su sistema federale de sa Corona de Castilla. Sa
cussentzia de s'identidade est torrada a campu in su 1921 (nàschida de su
Partidu Sardu de Atzione) e in segus a sa Segunda Gherra Mundiale cun su passu
a in antis de sa Regione Autonoma de Sardigna. "Est abberu - narat Cossiga -
e amus gia fit ora su coraggiu 'e lu narrer, s'autonomia sarda no s'est mai
affrimada abberu ne' in sa cusciescia comune de sos sardos, nè in su fagher de
s'autoguvernu a livellu regionale, provintziale e comunale, ne' in sa
cusciescia attiva e responsabile de sas classe dirigentes de Sardigna,
cumpresu deo!". Cun sa proposta de Assemblea Costituente s'est fattu a s'in
capas carchi progressu: sa proposta de Cossiga prenat de sustantzia su
contenidore finas a como bodiu de sa reformas. Amus a bider comente sas
fortzas politicas sardas ant a cummentare su disinnu de Cossiga chi diat deper
leare sas cambas de s'UDR pro camminare a su chirru nostru. Calencunu at
narrer chi Cossiga est istenteriadu, chi cando fit presidente de sa Republica
no at tremidu chizu, chi est una manera de si che 'riciclare' de sos
democristianos de s'Udr. Nois in tames pensamus chi una proposta gasi crara,
iscritta, pretzisa pro giambare sa Costitutzione, a su nessi in sos urtimos
annos no l'at fatta nemos. Torramus gratzias duncas a Cossiga chi, in betzesa
e cun sos pilos canos, s'est ammentadu de ube a sutzadu su latte a minore. E,
sigomente est de acordu cun nois in argumentos de unificatzione limbistica,
tancamus cun sa paraulas suas de custa chistione chi intregamus pro che
meledare a supra a totu sos limbistas (e a sos amantiosos) chi no ant
cumpresu mai proite pro unificare bisontzat a mòver dae sa Carta de Logu. E no
tzertu pro torrare a ponner cussu limbazu cun cussa fonetica o cun cussas
paraulas (diat esser a beru unu machimine de cherrer iscrier comente sardos de
su 1300!!!), ma pro fraigare un'àndala de zustificatzione istorica e de
cunsensu culturale chi torrat a ponner raighinas in s'eredadu
istoricu-natzionalitariu 'istatale' de su Giudicadu de Arborea. Cussu at a
esser su fundamentu de cultura pro poder fagher un'unificatzione chi resessat
a beru. O cherimus fagher una limba 'ufitziale' chene abaidare a segus a sas
isperientzias de 'ufitzialidade de sa limba' e a sas resone issoro istoricas,
politicas e culturales? "Finas pro custu nois devimus recuperare - at naradu
Cossiga in Zaramonte - gai comen'an fattu già sos bascos ei sos catalanos, sos
valenzianos, sos balearinos, zertu muntenzende bene frimma sa tradizione
culturale nostra limbistica italiana, sa limba nostra antiga e noa, oghendela
dae sa pius antiga e zerta limba sarda, chi est poi sa 'e sa Carta de Logu, ma
finas dae sa tradizione iscritta e dae sa tradizione literaria sarda, chenza
siguranzia intellettualistica, senza begas tra Nord e Sud, tra Logudoro e
Barbagia, tra Campidanu 'e Casteddu e Campidanu 'e Oristanis, tra Sulcis e
Iglesiente, ma a s'imbesse cun d'un'unicu e unitariu amore beru pro s'istoria
nostra pius antiga e pro sa cultura. Rispettamus sa limba comune nostra antiga
e gloriosa. Tutelamus e valorizamus limbas e faeddos, ma sa limba sarda
cumbenit chi siat una". Calchi limbista-polemista at naradu una borta chi
custos sunt 'islogans' ebbia: est beru, sunt faeddos chene sentimentu pro chie
no connoschet s'Istoria sarda.
Peppe Corongiu
sardingia@tiscali.it




Rispondi Citando

